هفت‌برکه – علی داوری‌فرد: وقتی با او تماس گرفتم و گفتم به مناسبت روز جهانی عصای سفید، قصد داریم یک گزارش با او کار کنیم، با روی باز قبول کرد. خودم به سختی موضوع را به او گفتم. برای من که چند سالی است خادم مردم عزیز در اداره بهزیستی هستم، دیدن این افراد هنوز هم برایم سخت است. تازه، ما از کودکی که چشم باز کرده‌ایم، به واسطه‌ی عمه‌ی نازنین‌مان که خدا حفظشان کند، وضعیت افراد نابینا و مشکلات خاصی را که دارند، از نزدیک درک کرده‌ایم. همیشه برایم سوال بود که آخر چطور می‌شود که چشم نداشت و زندگی کرد؟ آیا درکی از رنگ‌ها و محیط هم دارند؟ چهره‌های افراد نزدیک و دور چطور؟
حاج محمدعلی، خادم اهل بیت
قصه، قصه‌ی مردی است که خودش فعال اجتماعی بود و به کمک هیأت امنای حسینیه حضرت ابوالفضل(ع)، بعد از فوت پدرش حاج ابراهیم در چند سال قبل، یک حسینیه را می‌چرخاند. در محرم و صفر و مناسبت‌های مذهبی و سیاسی و اجتماعی، این حسینیه یکی از اماکن اصلی و این مرد از ارکان اصلی مراسم بود. ولی الان به گفته خودش، و به خاطر شرایطش، دیگر نمی‌تواند کمک جسمی و فیزیکی داشته باشد و فقط کمک فکری می‌کند.
صحبت از حاج محمدعلی فقیهی است. مرد خوش‌رو و خوش‌قلبی که قصه‌ی نابینا شدنش، یک شهر را در بهت و اندوه فرو برد. حاج محمدعلی ۶۱ساله، متاهل و دارای ۳ فرزند است که همگی‌شان ازدواج کرده‌اند. با همان خوش‌صحبتی و طنز همیشگی‌اش می‌گوید: «اسیرند ولی اسیر زندگی».
به بهانه‌ی روز جهانی عصای سفید، به خانه‌شان رفتم. بدون عصا و با لباس مشکی به خاطر عزای مادرش حاجیه فاطمه محمودی، که خود از خادمان اهل بیت در حسینیه حضرت ابوالفضل(ع) بود، به استقبال آمد.
موتورم را که پارک کردم و پیاده شدم، مرا در آغوش گرفت و خوش‌آمد گفت. بعد از پله‌ها بالا آمد و مرا به اتاق پذیرایی‌شان راهنمایی کرد. نشستیم کنار هم. احوالپرسی کردیم و باز هم عذرخواهی کردم که مزاحمش شده‌ام. گفت: «اینطوری نگو. اتفاقی است که افتاده!» از روحیه‌اش روحیه گرفتم. دیگر خودم را معذب نمی‌دیدم. هرچه بیشتر جلو می‌رفتم، روحیه‌ی بیشتری هم می‌گرفتم. جایی در میانه‌ی گفتگو، متوجه شدم گفتگوی من با او هیچ فرقی با یک نفر عادی و بینا ندارد.
قصه‌ی غمگین نابینایی
همان ابتدا، معذرت‌خواهی کردم و گفتم از اتفاقی که برایتان افتاد و نابینا شدید، بگویید.
با خوش‌رویی پذیرفت. گفت: «اواخر سال ۱۳۹۶ بود که رفتم بیمارستان پیش دکتر قلب. با توجه به شرایط سختی که داشتم، دکتر اصرار داشتند که باید بستری شوم و عمل آنژیوگرافی عروق انجام شود. گفتم: می‌روم و فردا می‌آیم. اما گفتند که شرایط شما خاص است و ممکن است تا فردا اتفاقی برایت بیفتد. راضی شدم به بستری شدن و آنژیوگرافی و چون تمام رگ و عروقم بسته شده بود، دکتر آمد بالای سرم و گفت که فقط باید عمل جراحی شوید. نه می‌شود فنر گذاشت و نه هم با آنژیوگرافی، عروقت باز می‌شود. فقط باید عمل کرد.
«خلاصه با هر سختی‌ای که بود، فردایش رفتم اتاق عمل و سه ساعت طول کشید تا تمام شد. از اینجا به بعد را دیگر از زبان اطرافیان و خانمم می‌گویم، چون خودم چیزی یادم نیست. مدت بیهوشی بنده از حد متعارف بیشتر شده بود، زیرا افرادی که بعد از بنده عمل کرده بودند، به هوش آمدند ولی من هنوز بیهوش بودم. از بیمارستان زنگ زدند به خانواده‌مان و گفتند که موردی پیش آمده و سریع بیایید بیمارستان.
«دکتر بهشان گفته بود که درجه‌ی هوشیاری من دارد پایین می‌آید. چرایی‌اش را نمی‌دانستند. فقط از روی اینکه پشت دستم رفته بود روی پیشانی‌ام، احتمال داده بودند که چیزی داخل سرم باشه که با تصویربرداری رنگی (سی تی اسکن) و سپس با امآرآی فهمیدند که در سرم تومور بوده است.
«کمیسیون پزشکی گرفتند و نتیجه این شد که اعزام بشوم به شیراز و آنجا عمل جراحی تومور مغز که البته خوشبختانه خوش‌خیم بوده است، انجام شود. بعد از یک رفت و برگشت شتاب‌زده و بدون برنامه، بعد از ده روز، مجدداً به شیراز رفتم و عمل جراحی تومور را انجام دادم.
«از آنجا بود که عصب اتصال چشم به مغزم قطع شد و از نعمت بینایی دو چشم و شنوایی گوش سمت راست محروم شدم. بعد از عمل هم طبق گفته اطرافیان، دکتر معالج یک صفحه آ۴ برایم برنامه‌ریزی کرده بود که چه قرصی را در چه ساعتی بخورم که خوب بشوم و هنوز هم باید پنج قرص را هر روز استفاده کنم.»
بعد دستش را بهم داد و گفت: «این نرمی پوست و کف دستم، عوارض جانبی یکی از آن قرص‌هاست که حتی اثر انگشت هم از بین می‌برد.»
و در آخر هم با خنده گفت: «از آنجا بود که در بیمارستان‌ها رسم شد قبل از هر عمل جراحی قلب، سی‌تی‌اسکن مغز و همچنین امآرآی مغزی هم انجام شود.»
از کارگاه در و پنجره‌سازی تا کارگاه فرفورژه تارمین
اما قصه‌ی حاج محمدعلی نه از نابینایی‌اش شروع شده و نه به آن ختم می‌شود. به سراغ شغل خانوادگیِ قبلی‌شان، یعنی کارگاه درب و پنجره‌سازی رفتیم. کارگاهی که ابتدا روبه‌روی خیابان بسیج بود و بعد به روبه‌روی موسسه آبشار اندیشه منتقل شد و اسم تارمین گرفت. گفت: «کارگاه تارمین که هنوز هم سر جایش است، ولی دادیم اجاره.»
از او خواستم سابقه‌ی کاری‌شان را هم برایم بگوید. گفت: «سابقه‌ی کاری ما برمی‌گردد به زمان قبل از انقلاب. من از هفت‌سالگی پا به پای پدرم کار را انجام می‌دادم. تابستان‌ها که دو شیفت صبح و عصر کار می‌کردم و زمان مدرسه هم زمانی که شیفت صبح بودیم، از همان مدرسه می‌رفتم کمک بابا.
«تازه کلاس پنجم ابتدایی بودم که تمام کارهای مربوط به جوشکاری را بلد بودم. تا کلاس اول راهنمایی هم کارهای مربوط به جوشکاری و تراشکاری آلومینیوم را هم یاد گرفتم و تکمیل شدم.
«معلم کلاس پنجم ابتدایی، وقتی برای کاردستی یک پنجره کوچک آهنی برایش بردم و گفتم که خودم درست کردم، باورش نمی‌شد. یک روز آمد به مغازه و قضیه‌ی کاردستی را به پدرم گفت. پدرم به آرامی دست معلم را گرفت و برد داخل کارگاه و همانطور که دستش را گرفته بود، به او گفت: علاوه بر آن پنجره‌ای که برایتان آورده بود، آن درب و پنجره بزرگ را که به دیوار تکیه دارد، هم خودش درست کرده است. سپس معلم را برد بیرون از مغازه و گفت: علاوه بر آن درب و پنجره که دیدی، این نرده‌ی کنار خیابان هم خودش به تنهایی درست کرده است. و من آن موقع احساس غرور و افتخار می‌کردم.
«تا اینکه سرانجام کارگاه تارمین را راه‌اندازی کردیم و حدود ۲۰ تا ۲۵ نفر آنجا کار می‌کردند. کارگاه تارمین در ۲۲ بهمن سال ۱۳۸۰ با تولید قطعات فرفورژه افتتاح شد و ما محصولاتمان را به سراسر کشور ارسال می‌کردیم. اما در اسفند سال ۱۳۹۶ همزمان با اتفاقی که برای من افتاد، تعطیل شد.
استفاده از ابزارهای مخصوص نابینایان
گفتم: «توی خانه هم از عصای سفید استفاده می‌کنید؟»
گفت: «نه. بیشتر در فضای باز و بیرون از منزل استفاده می‌کنم.»
گفتم: «با خط بریل هم آشنایی دارید؟»
گفت: «خیلی دوست داشتم که آموزش ببینم، ولی به علت اینکه پوست دستم بر اثر استفاده از قرص‌های روزانه، نرم و صاف شده است، متاسفانه آن زبری لامسه را که برای خط بریل لازم است، روی سر انگشتانم ندارم.»
از لحن صحبتش و از تکان سرش، معلوم بود چقدر از این بابت متاسف است.
گفتم: «بلدید با گوشی تلفن همراه شماره‌گیری کنید؟»
گفت: «آره. بلدم.»
گفتم: «از این گوشی‌های ساده دیگر؟»
گفت: «نه، اتفاقا گوشی هوشمند و لمسی!»
با تعجب گفتم: «ایولا، چطوری؟»
گفت: «با همت آقای حاج قاسمعلی وقارفرد، از شیراز یک موسسه‌ای به نام موسسه «نابینایان توانگران کارآفرین» را به آبشار اندیشه دعوت کردند که کار با گوشی هوشمند، آموزش شنا، آموزش مسیریابی با عصای سفید و چیزهای دیگر را آموزش می‌دادند. من هر سه تا چیزی را که نام بردم، آنجا یاد گرفتم.»
زندگی به کمک خانواده و دوستان ادامه دارد
گفتگوی ما به سمت مسائل شخصی‌تر می‌رفت. پرسیدم: «بعد از آن اتفاق، زندگی‌تان چه فرقی کرده است؟ دیدگاه مردم نسبت به شما چطور شده است؟»
گفت: «زندگی‌مان که ادامه دارد اما بدون چشم. خانمم که خدا حفظش کند و خدا خیرش بدهد، در زمان بیماری کارهای مرا انجام می‌داد و الان هم انجام می‌دهد. همچنین کنار همسرم، فرزندانم و دوستانم نیز مرا یاری می‌کنند.»
گفتم: چه کسانی؟
گفت: «حاج حسین قربانی، حاج جواد پرهیزگار، دکتر قاسمعلی مقتدری، احمدرضا سالاری، مرتضی رمضانی و بقیه دوستان. ولی بیشتر مزاحم حاج حسین قربانی می‌شوم.»
و سپس اضافه کرد: «دیدگاه مردم هم هیچ تفاوتی نکرده است. فقط ارتباطمان کمتر شده است. توی خانه هم بیشتر با رادیو سپری می‌کنم، خصوصاً با رادیو معارف.»
گفتم: «نابینا بودن خیلی سخت است؟»
بر خلاف تصورم، خیلی راحت و سریع گفت: «نه. نابینایی هم مثل بینایی است، فقط هیچ چیز نمی‌بینی! البته اولش خیلی سخت بود، چون بالاخره یک عضو اصلی بدن را نداشتی دیگر. ولی کم‌کم باید باهاش کنار بیایی و با واقعیت زندگی کنی. چیزی که برایم سخت است، این دو تاست: محتاج دیگران شدن و عدم کار کردن.»
گفتم: «اگر علم پیشرفت بکند و چشم شما برگردد، چکار می‌کنید؟»
گفت: «اگر برگردد شکر خدا می‌کنم و نگاه به صفحات قرآن. تا وقتی که مادرم زنده بود، می‌گفتم اگر چشمم برگردد، می‌روم فقط نگاه به صورت مادرم می‌کنم. ولی الان دیگر مادر هم ندارم.»
گفتگوی ما همینجا تمام شد. هم او و هم من به رفتن به تجمعات مردمی در بوستان یاران فکر می‌کردیم. ساعتی بعد، وقتی به آنجا رسیدم، دیدم حاج محمدعلی فقیهی با عصای سفید و قرمز خودش آمده است و تک‌وتنها روی صندلی نشسته است.
